دو با امام صادق و امام كاظم و نيز درستى و نادرستى نصب اسماعيل به امامت و يا انتقال امامت از وى به خوبى روشن نيست . دربارهء روابط اسماعيليان نخستين ( خالص ) و مباركيه و ربط و نسبت آنان با غلات و ديگر شيعيان نيز اطلاعات قابل ملاحظه و يكدستى به ما نرسيده و البته مخفىكارى خود اسماعيليان به اين ابهام دامن زده است . با اين‌همه مىتوان براساس مجموعه‌اى از داده‌هاى تاريخى و تحليل‌هاى پيش‌رو ، از عوامل پيدايش تاريخى اين گروه سخن گفت . يك . مفروضات مذهبى - كلامى گفته شد كه تفاوت ديدگاه شيعيان نخستين دربارهء ويژگىها و وظايف امامان از مهم‌ترين محورها و زمينه‌هاى اختلاف آنان بود . گزارش‌هاى روايى و تاريخى در بارهء اختلافاتى چون ميزان ، قلمرو و چگونگى دانش ، عصمت ، نسل ( نظير فاطمى ، علوى و يا حسنى و حسينى بودن ) و شرايط سنى حكايت از اين مهم دارد . اين قبيل اختلاف‌ها نه‌تنها مورد تنازع فكرى شيعيان و اصحاب ائمه بود ، بلكه گاهى موجب فرقه‌گرايى و انشعاب آنان نيز مىشد . اين اختلاف‌ها ، به علاوه محدوديت‌ها ، محذورات و ملاحظات سياسى - كلامى امام صادق عليه السّلام در تعيين صريح و اعلام همگانى امام بعد از خود ، در پيدايش آغازين اسماعيليه و رشد و رواج بعدى آن نيز

--> - هنگام مرگ عمويش عبد الله افطح در سال 149 ، مسن‌ترين عضو ذكور خاندان امام جعفر صادق محسوب مىشد ، و از عموى ديگرش موسى الكاظم هشت سال بزرگتر بود . اندك زمانى پس از آنكه اكثريت اماميه موسى الكاظم را به امامت شناختند ، محمد بن اسماعيل مدينه را به صوب مشرق ترك گفت ، و براى آنكه از تعقيب و سياست عباسيان در امان بماند اختفا برگزيد ، و به اين ترتيب دوره ستر را در تاريخ اسماعيليه آغاز نهاد . از اين تاريخ و از اينجا محمد لقب المكتوم يافت . اما وى تماس و ارتباط خود را با مباركيه كه پايگاهشان در كوفه بود حفظ كرد . به نظر مىآيد كه محمد سال‌هاى اخير حيات خود را در خوزستان در جنوب غربى ايران سپرى كرده است و در آنجا پيروانى داشته است . وى اندك زمانى پس از 179 در دوران خلافت هارون الرشيد ( 170 - 193 ) خليفه معروف عباسى ، درگذشته است . ( مختصرى در تاريخ اسماعيليه ، ص 52 . صاحب كتاب عمدة الطالب نيز مىنويسد وى تا سال 179 از مدينه خارج نشد و در اين سال با هارون الرشيد به بغداد رفت . )